Početna Arhiva Kontakt
   
IN-OUT
 
 
 

 

 



Promenada duha 50

Priredio: Vitomir Teofilović

Tema meseca, godine...

POLITIČARI I DRŽAVNICI

Termin političar, podsetimo se, potiče iz antičke Grčke. Koren reči je polis, koja znači i grad i državu. Tadašnje grčke države su bile male, takoreći gradovi sa širom okolinom, ali su bile toliko civilizacijski, tehnološki i vojno superiorne, naročito Atina i Sparta, da su uspešno odolevale i imperijama poput Persije.

Nisu li termini političar i državnik sinonimi – grecizam i njegov prevod na srpski jezik? Nekad su bili, a danas nisu. Nisu sinonimi otkad je reč državnik dobila vrednosni predznak, dok reč političar jednostavno označava svaku osobu kojoj je politika osnovna delatnost. Ova razlika nije izvorna – u antičkoj Grčkoj su se svi slobodni žitelji polisa poznavali i za političare su birani najbolji. U potonjim vremenima došlo je do ukrupnjavanja država, što je dovelo do zamene neposredne demokratije posrednom; rastojanje između naroda i političara bilo je sve veće, a time i mogućnost manipulacije. Pojam političar je postepeno dobijao negativnu konotaciju, a nekadašnja opšta odlika vrline jednog zvanja se svela na retke pojedince. Ti retki pojedinci kojima je primarna dužnost briga o oštem dobru, dobru celog naroda (res publica) dobili su zvanje državnika. No ovo je samo jedna oznaka toga pojma – njegova vrednosna (moralna) legitimacija. Mnogi političari imaju moralni dignitet, ali nisu državnici. Druga oznaka ovog pojma je kapacitet političkog umeća. Naime, jedno je razabirati šta je dobro svog naroda, a drugo kako to postići u svetu od dvesta država i bezbroju njihovih direktnih ili indirektnih nesuglasica. Upozoravajući je uvid da i put u pakao može biti popločan dobrim namerama – istorija je prepuna primera da su preki putevi često imali pogubne posledice.

Podrazumeva se da državnik mora maksimalno da razume i prilježno rešava probleme svog društva. Mnogo dobrih odlika za to treba imati, ali sve se mogu svesti na dve: čistu savest i brigu za narod. Drugim rečima, političaru je primaran lični i stranački interes, a državnik je posvećen opštem dobru. Državnik koristi ne samo znanje i iskustvo svoje stranke već i svih drugih, računajući i opoziciju. Drugo ili drukčije je preduslov, duša napretka. A kod nas je, dva milenijuma nakon otkrića temeljnog civilizacijskog načela audiatur et altera pars, još uvek primarni orijentir(?!): ko drukčije kaže, kleveće i laže!

ANTOLOGIJA NARODNIH UMOTVORINA

KINESKE NARODNE IZREKE

• Najsigurnija su ona vrata koja se mogu ostaviti otvorenim.
• Ko je uporan, i dudov list mu se u svilu pretvara.
• Podnesi malu uvredu i nećeš dobiti veliku;
oprosti mali gubitak i nećeš imati veliki.
• Pijan čovek se ošamuti od dve-tri čaše, tašt čovek od prve pohvale.
• Čovek se može izlečiti jednim udarcem mača,
ali ne može jednim udarcem jezika.
• I dragom kamenu je neophodna vešta ruka majstora.
• Blato može da isprlja zlato, ali ne može da ga pretvori u blato.
• Lepa žena koja se uda za ružnog muškarca je kao cvet
iza uveta magarca.
• Ženske vrline nisu velike, ali je srdžba žene neizmerna.
• Pohlepa je izvor najvećeg zla,
pohlepni prijatelj očas ti postane neprijatelj.
• Razuman čovek sazna deset stvari, a veruje u jednu,
a budala sazna jednu, a ponaša se kao da zna deset.
• Svi cvetovi budućnosti su u semenu sadašnjosti.
• Više vredi jedno „evo ti“ nego deset „neka ti Bog pomogne!“
• Junak je uvek spreman da žrtvuje svoj život,
ali nikad ne žrtvuje ljubavnicu ili konja.
• Ako učinimo zlo a ne priznamo ga, činimo dva zla.

Pojmovnik

ZNANJE

• Sokrat:
Ja znam da ništa ne znam.

• Jozef Čapek:
O mnogim znanjima znamo samo njihova imena i ništa više.

• Kant:
Bolje je znati malo, ali temeljito nego mnogo a površno.

• Lao-Ce:
Znati da znaš ono što znaš i da ne znaš ono što ne znaš – eto ti najvišeg znanja.

• Hitopadeša:
Od svih dobrih stvari znanje je najbolje: zato što ga niko ne može ukrasti, zato što ga niko ne može kupiti, zato što je neuništivo.

• Paskal:
Neuporedivo je bolje znati o mnogo stvari ponešto nego o jednoj sve.

• Montenj:
Znati napamet ne znači znati.

• Gete:
Mi stvarno znamo samo ako malo znamo. Rastenjem znanja raste i neizvesnost.

• Božidar Knežević:
Što čovek manje zna, zadovoljniji je i sobom i svojim znanjem.

• Arturo Graf:
Znanje i pravda govore, a neznanje i nepravda urliču.

• Paolo Mantegaca:
Znanje objedinjava dve najlepše ljudske osobine: pravdu i moć.

• Mari fon Ebner-Ešenbah:
Mora se nešto znati da bi se moglo sakriti svoje neznanje.

• Kondijak:
Ne ceni čoveka po onome što ne zna već po onome što zna.

VELIKANI DUHA

VINSTON ČERČIL
(1874 - 1966)

Čuveni engleski državnik, vojskovođa i istoričar bio je i vrlo duhovit. Evo pregršti njegovih bisera duha.

• Demokratija je najgori društveni sistem – ako izuzmemo sve ostale.
• Ako počnemo svađu između prošlosti i sadašnjosti,
izgubićemo budućnost.
• Istorija se ponavlja, ali svaki put sve više košta.
• Istorija će prema meni biti blaga jer je ja pišem.
• Diplomata je ko dvaput dobro razmisli pre nego što ništa ne kaže.
• Fanatik je ko ne može da promeni mišljenje a neće da promeni temu.
• Govor treba da bude kao ženska suknja:
dovoljno dugačak da bi pokrio temu,
a dovoljno kratak da bi bilo zanimljivo.
• Moja savest je dobra devojka: mogu uvek da se nagodim sa njom.
• Najpreča društvena briga je nabaviti mleko za decu.
(Radio poruka, 1943)
• Englezi su jedini narod koji voli da čuje da je stanje loše,
da je najgore.
• „Nije bilo uzalud“ je ponos za preživele i epitaf za stradale.
• Ovo još nije kraj. Nije čak ni početak kraja. Ali je možda kraj početka. (Iz govora nakon bitke protiv Nemaca u Egiptu 1942. g.)
• Ništa nas u životu toliko ne obraduje kao kad nas gađaju a promaše.
• Diktatori jašu tamo-amo na leđima tigra i ne usuđuju se da siđu.
A tigar je sve gladniji.
• Najviše se laže u ljubavi, lovu i u predizbornoj kampanji.

VREMEPLOV

KAREL ČAPEK
(1890-1938)

Čuveni češki pisac rođen je pre 130 godina, a bio je u mnogo čemu čovek budućnosti – naprednih političkih shvatanja; pisac raznih žanrova, od političke satire do naučne fantastike. Od brata Jozefa pozajmio je termin robot za svoje SF-priče. Komitet za Nobelovu nagradu se veoma ogrešio o ovog velikana svetske književnosti – nije uvažio sedam kandidatura, od 1932. do 1938. godine.
Karel je bio i izuzetno duhovit, evo nekoliko njegovih bisera duha.

• Ideal mašinskog veka: zameniti cilj brzinom!
• Hvala bogu sklopili smo ugovor, sada treba da se dogovorimo
kako da ga kršimo.
• Mi osuđujemo nasilje, ali poštujemo mirnu trgovinu:
prodajemo oružje.
• Postoje dve vrste državne koristi: ono što je korisno za našu državu
i ono što je štetno za druge države.
• Fantazija nije puko zamišljanje nečega što ne postoji
već stvaranje nečega što može da postoji.
• Zamislite kakva bi tišina nastala kad bi ljudi govorili
samo ono što znaju!
• Humor je najdemokratskija ljudska tekovina.
• Kritikovati, to znači dokazivati nekome da radi onako kako bih ja radio kad bih umeo.
• Samo se mali ljudi bore za prestiž. Veliki ga imaju.
• Za stvar mira nijedna tuđa žrtva nije dovoljno velika.
• Atila: I ja hoću mir, ali hunski!
• Mir! Sada mirno možemo opet krenuti u naoružavanje.
• Borbu je stvorila priroda, mržnja je ljudski izum.
• Svet ipak napreduje: umesto ratnog nasilja imamo nasilje bez rata.
• Neuspeh: upotrebiti priliku. Uspeh: zloupotrebiti priliku.

PREVOD / TRANSLATION

НАШИ
by Dragan Uskoković

Лесно е денес да се мајтапиш со нашите. Само до-дај им особини кои историски не им припаѓаат. Да речеме: најдобро размислувам кога мијам садови, рече нашиот.
- На чија страна си?
- На нашата.
- Чија страна е тоа.
- Наша!
- Кои ти се тоа наши?
- Не знаеш кои се тоа наши?!
- Јас не, а ти?
- А како ќе знаеш кои се нивни, кога не знаеш кои се наши?
- Лесно им беше на нашите стари – ние сме наши, а Турците се – нивни. И готова работа. А ти, ајде денес кажи дека Турците се – нивни а не наши. И, да се сите кои се наши – само наши, а сите нивни да се – само нивни, а не нашите нивни и нивните наши.
- Е, гледаш, кога имаме разни наши во нивните, тогаш ајде дооди до нашите неспогодби и нив-ните спогодби.
- Појаки се нашите отолку нивните.
- Ти најпрвин утврди кои се наши...
- Поважно е кој се нивни. Нашите се стиснуваат кога ќе тргнат нивните...
- Се стискаат и нивните кога ќе се стиснат нашите.
- Ама, ти си нивен а се правиш дека си наш.
- А ти си наш, а се правиш дека си нивен. Гледаш, за жалење да бидам, дека не е доволно да се каже – луѓе, јас сум наш, па да ти се верува. Зборот е променлив ако позади него не стои – наш човек.
- Уште повеќе променлив е ако позади него стои – ваш човек.
- Сакаш да кажеш дека е непроменлив ако го каже нивни човек. Никогаш немаше да се надевам дека ќе кажеш дека тоа се оние на кои треба да им се заблагодаруваме што дојдовте таму каде деа тие.
- Ние од секогаш знаевме каде се нашите.
- А каде се?
- Таму каде што се отсекогаш.
- А каде беа отсекогаш?
- Тамо каде се и сега.
- Сакаш ли да се напиеш малку ракија?
- Од каде е?
- Наша, домашна...

Превeo писац сатиричар Васил Толевски

- 15 -